“สงกรานต์” ประเพณีขึ้นปีใหม่ไทย
“สงกรานต์” เป็นประเพณีขึ้นปีใหม่ของไทยมาตั้งแต่โบราณ แม้ว่าปัจจุบันไทยเราจะนับวันที่ ๑ มกราคม ของทุกปีเป็นวันขึ้นปีใหม่แบบสากลนิยม แต่ชาวไทยส่วนใหญ่ยังถือว่าประเพณีสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่แบบไทยๆ คำว่า “สงกรานต์” เป็นภาษาสันสกฤต แปลว่า “การเคลื่อนที่ หรือการเคลื่อนย้าย” หมายถึงการเคลื่อนย้ายของพระอาทิตย์จากราศีหนึ่งสู่ราศีหนึ่ง ช่วงเวลาสงกรานต์ของไทยเป็นช่วงที่พระอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีมีนสู่ราศีเมษ
ดังนั้น “สงกรานต์” จึงเป็นประเพณีการฉลองขึ้นปีใหม่ตามสุริยคติ โดยทั่วไปมีกำหนด ๓ วัน คือ วันที่ ๑๓ เมษายน เป็น “วันมหาสงกรานต์” และรัฐบาลกำหนดให้เป็น “วันผู้สูงอายุแห่งชาติ” เป็นวันที่พระอาทิตย์ก้าวเข้าสู่ราศีเมษ และเป็นวันสิ้นปีเก่าเตรียมเข้าสู่วันขึ้นปีใหม่ ชาวบ้านจะปัดกวาด ทำความสะอาดบ้าน เพื่อชำระล้างสิ่งไม่ดี
ให้ออกไปจากบ้าน เพื่อเป็นการต้อนรับปีใหม่
วันที่ ๑๔ เมษายน ซึ่งเป็นวันที่เชื่อมต่อระหว่างปีเก่ากับปีใหม่ เรียกว่า “วันเนาหรือวันเน่า” และรัฐบาลกำหนดให้เป็น “วันครอบครัว” ตามวัดวาอารามต่างๆ จะมีการเตรียมงานทำบุญสงกรานต์ ตอนบ่ายๆ จะมีการขนทรายเข้าวัดเตรียมก่อเจดีย์ทราย ในวันนี้คนโบราณมีความเชื่อว่า ห้ามพูดจาไม่ดีต่อกัน ห้ามทะเลาะเบาะแว้ง เพราะจะทำให้โชคไม่ดีไปตลอดปี และวันที่ ๑๕ เมษายน เรียกว่า “วันเถลิงศกหรือวันพญาวัน” หรือ “วันขึ้นปีใหม่” เป็นวันที่ผู้คนพากันเข้าวัด ทำบุญอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลแก่ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว มีการรดน้ำดำหัว ขอพรจากผู้สูงอายุ ผู้อาวุโสในชุมชน การก่อเจดีย์ทราย การละเล่นสาดน้ำของหนุ่มสาว
“ประเพณีสงกรานต์” สะท้อนถึงวิถีปฏิบัติอันงดงามของคนไทยในหลากหลายมิติ ทั้งด้านศาสนา สังคม วัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านวัฒนธรรมการแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทีต่อพ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย ญาติผู้ใหญ่หรือบุคคลที่เราเคารพนับถือและเป็นอีกหนึ่งประเพณีของไทยที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลกที่ต้องการมาสัมผัสวิถีชีวิตซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของประเพณีสงกรานต์ อันเต็มไปด้วยสีสัน ความรื่นเริง ความสนุกสนานทว่าแฝงไว้ด้วยคุณค่า สาระ ธรรมเนียมปฏิบัติอันงดงามตามวิถีไทยของแต่ละท้องถิ่นที่สืบทอดกันมายาวนาน ทั้งนี้ เมื่อวันที่ ๖ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๖๖ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ประกาศขึ้นทะเบียนรายการ “สงกรานต์ในประเทศไทย” เป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ
ขอขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจากกรมส่งเสริมวัฒนธรรมและเว็บไซต์กรมส่งเสริมวัฒนธรรม
และหนังสือประเพณีสงกรานต์ Songkran Tradition จัดพิมพ์โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม เดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๖๔
ที่มา : กระทรวงวัฒนธรรม
